Od kilku lat konopie siewne (włókniste) są traktowane w UE jak pełnoprawna roślina rolnicza w ramach WPR, z jasnymi zasadami gry: limit zawartości THC na polu nie więcej niż 0,34% w Polsce oraz obowiązek stosowania nasion odmian wpisanych do wspólnotowego katalogu i krajowych rejestrów.

W Polsce od 2022 r. kluczowym graczem regulacyjnym jest KOWR, który prowadzi rejestr producentów i podmiotów skupujących konopie włókniste – bez wpisu do tego rejestru prowadzenie uprawy jest po prostu niedozwolone. Praktycznie każdy rolnik lub firma, która myśli o wejściu w konopie, musi ogarnąć trzy elementy:

– Wymogi KOWR i ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii – wpis do rejestru, terminy, opłaty, aktualizacje.

– Dobór odmian z aktualnej bazy UE + COBORU – zgodnych z limitem THC i dostosowanych do warunków gospodarstwa.

– Poprawne opomiarowanie, pilnowanie 14-dniowych terminów na zgłaszanie zmian, właściwy oddział KOWR.

Definicja konopi włóknistych i dopuszczalne cele uprawy

Z perspektywy polskiego prawa konopie włókniste to tak naprawdę konopie siewne (Cannabis sativa L.), w których suma THC i THCA w kwiatowych/owocujących wierzchołkach nie przekracza 0,3% w przeliczeniu na suchą masę. Uprawa może być prowadzona wyłącznie na określone w ustawie cele, m.in.:

– przemysł włókienniczy,

– przemysł chemiczny i celulozowo-papierniczy,

– przemysł spożywczy i kosmetyczny,

– zastosowania farmaceutyczne,

– cele energetyczne,

– nasiennictwo.

Dodatkowo system rozróżnia:

1. uprawę na potrzeby własne – plon zostaje w gospodarstwie, bez sprzedaży; maks. 1 ha/rok, na ściśle określone w ustawie cele,

2. przetwarzanie we własnym zakresie – plon z własnych upraw przetwarzany u producenta na produkty przeznaczone do sprzedaży (np. olej, białko, ściółka, włókno).

To rozróżnienie ma znaczenie przy wypełnianiu wniosku i późniejszej kontroli – deklarowany model biznesowy musi spinać się z realnym sposobem wykorzystania plonu.

Wymogi KOWR: proces „od zera” dla producenta. Kto jest Twoim właściwym dyrektorem OT KOWR?

To jedna z pułapek. Przepisy i wytyczne KOWR są w tym punkcie jednoznaczne: właściwy jest dyrektor oddziału terenowego KOWR według miejsca zamieszkania lub siedziby podmiotu, a nie według położenia pola. Wyjątek: gdy podmiot nie ma miejsca zamieszkania/siedziby w Polsce – wtedy decyduje miejsce prowadzenia działalności.

Jeśli gospodarstwo ma działki w kilku województwach, a więc w zasięgu więcej niż jednego OT KOWR, składa się jeden wniosek do wybranego z tych oddziałów i wnosi jedną opłatę skarbową.

 

Wpis do rejestru konopi siewnych – kiedy złożyć wniosek?

„Warunki monitorowania rynku konopi włóknistych” KOWR stawiają jasny warunek: “wniosek o wpis producenta do rejestru składa się przed rozpoczęciem działalności w zakresie uprawy i jednocześnie przed planowanym siewem.”

Brak wpisu = brak prawa do uprawy, niezależnie od tego, że rolnik ma ziemię, nasiona i „dobrą wolę”.

Co musi zawierać wniosek?

Konstrukcja wniosku wynika z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i załącznika nr 1 publikowanego przez KOWR. W skrócie:

1.dane wnioskodawcy (osoba fizyczna / firma),

2.planowana powierzchnia uprawy konopi włóknistych z rozbiciem na: województwo, powiat, gminę, obręb ewidencyjny, numer działki ewidencyjnej,

3.wskazanie odmiany (lub odmian) zgodnych z Katalogiem UE i Krajowym Rejestrem,

4.cel uprawy (własne potrzeby vs przetwarzanie we własnym zakresie vs dostawa do podmiotu skupującego),

5.informacja o umowie kontraktacji lub planie przetwarzania we własnym zakresie,

załączniki:

1.kopia faktury zakupu materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany,

2.kopia etykiety z opakowania materiału siewnego,

3.dowód uiszczenia opłaty skarbowej.

KOWR wprost wyjaśnia, że: dowód zakupu musi być fakturą – paragon nie jest akceptowany, faktura powinna być wystawiona na wnioskodawcę, a nie na członka rodziny czy inną osobę trzecią – to jest klasyczny obszar niezgodności wykrywany przy kontrolach.

Opłata skarbowa i kanały złożenia dokumentów

Za dokonanie wpisu pobierana jest opłata skarbowa 30 zł (na rzecz gminy właściwej dla siedziby OT KOWR).

Dokumenty można złożyć:

– osobiście w OT KOWR,

– pocztą (operator wyznaczony lub inny),

– elektronicznie poprzez ePUAP

– przez https://erolnik.gov.pl

 

Baza odmian – jak czytać listy COBORU i Katalog UE?

KOWR odsyła bezpośrednio do dwóch źródeł:

1. Wspólnotowy katalog odmian roślin rolniczych (UE) – lista odmian dopuszczonych do obrotu na terenie UE.

2. Krajowy Rejestr COBORU – wykaz odmian zarejestrowanych w Polsce (w tym polskie odmiany konopi siewnych tzw “włóknistych”)

Warunek jest prosty: odmiana musi być poniżej 0,3% THC i znajdować się w katalogu UE; w 2024 r. w katalogu było zarejestrowanych 116 odmian konopi. Dodatkowo warto korzystać z krajowej bazy COBORU, gdzie znajdziesz informację o polskich odmianach (m.in. Białobrzeskie, Henola, Tygra, Rajan, Wielkopolskie, Matrix, Mietko, Sofia, Glyana) – z opisem typu użytkowego, plonowania i rejonizacji.

 

Najczęstsze błędy – i jak ich uniknąć?

1. Źle opomiarowanie uprawy – różnica powyżej 5%

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii i KOWR precyzują, że: wniosek o wpis musi zawierać planowaną powierzchnię uprawy z podaniem działek ewidencyjnych, jeżeli powierzchnia zadeklarowana we wniosku różni się o ponad 5% od powierzchni stwierdzonej w kontroli (w górę lub w dół), jest to wykroczenie zagrożone grzywną.

– przepisywanie z ewidencji gruntów „z sufitu”, bez weryfikacji realnie obsianej powierzchni

– zaokrąglanie „na oko” – wpisywanie 2,00 ha zamiast 1,83 ha,

– sumowanie kilku działek, z których tylko część jest faktycznie obsiana konopiami,

– pomylenie powierzchni całej działki z powierzchnią użytków rolnych w obrębie działki.

Dobre praktyki opomiarowania: przed wypełnieniem wniosku narysuj dokładny obszar zasiewu w geoportalu lub w systemie do składania wniosków o dopłaty – na tej podstawie przyjmij powierzchnię do wniosku (z dokładnością co najmniej do dwóch miejsc po przecinku), jeśli w trakcie sezonu zmienisz realny areał (np. część pola zostanie zaorana, zalana, wypalona przez przymrozek,nie wzejdzie lub np wydziubią ptaki) –  aktualizacji dane (patrz kolejny punkt), w przypadku działek „problemowych” (nieregularne granice, uskoki, rowy) zrób screeny z geoportalu i zachowaj w dokumentacji na potrzeby ewentualnej kontroli. KOWR powinien przyjąć Ten sam sposób opomiarowanie wykonując kontolę terenową.

Nasza redakcja ustaliła iż kontrolowane jest około 10% wszystkich gospodarstw na zasadzie losowania lub jeśli w poprzednim roku rolnik zgłosił 0 ha i powraca na “rynek”.

2. Brak zgłoszenia zmian w ciągu 14 dni

Zgodnie z art. 47c ustawy i interpretacją KOWR, każda zmiana danych wpisanych do rejestru konopi włóknistych (np. powierzchni, lokalizacji, odmiany, modelu wykorzystania plonu) musi być zgłoszona wnioskiem o aktualizację wpisu w terminie 14 dni od dnia wystąpienia zmiany.

KOWR podkreśla, że aktualizacja obejmuje m.in.:

– zmianę powierzchni uprawy,

– zmianę odmiany (nowy wysiew = nowa faktura i etykieta),

– zmianę sposobu zagospodarowania plonu.

3. Niewłaściwy wniosek do KOWR ze względu na lokalizację pola

Błędny schemat myślenia:
„Pole leży w województwie X, więc składam wniosek do OT KOWR w województwie X.”

Stan faktyczny wg przepisów: organem właściwym jest dyrektor OT KOWR według miejsca zamieszkania lub siedziby producenta, tylko jeśli producent nie ma miejsca zamieszkania/siedziby w Polsce, liczy się miejsce prowadzenia uprawy, gdy uprawa jest rozproszona na obszarze kilku OT KOWR – składasz jeden wniosek do wybranego z nich.

4. Dodatkowe błędy, które często idą w pakiecie

Poza trzema głównymi obszarami warto w artykule zasygnalizować kilka pobocznych „min”:

– Złożenie wniosku po siewie – Warunki KOWR wymagają, by wniosek o wpis złożyć przed rozpoczęciem uprawy i przed wysiewem; praktyka typu „najpierw sieję, potem papier” jest nie do obrony przy kontroli

– Nieprawidłowy materiał siewny – brak faktury na wnioskodawcę, nasiona spoza oficjalnego obrotu, odmiana spoza katalogu UE/KR COBORU

– Brak archiwizacji oryginałów dokumentów – KOWR dopuszcza kserokopie faktury i etykiety w załącznikach, ale oczekuje przechowywania oryginałów na potrzeby kontroli.

Jakie prawa przysługują Wam podczas kontroli terenowej, jak ona wygląda przeczytacie w kolejnym artykule ntt.